Ev aramasında usule aykırılıklar, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) belirtilen kurallara uygun olmayan şekilde yapılan işlemlerden kaynaklanır. Bu tür aykırılıklar, arama işlemine dayanılarak elde edilen delillerin hukuka aykırı sayılmasına ve yargılamada kullanılmamasına neden olabilir. İşte ev aramalarında sıkça karşılaşılan usule aykırılıklar:
- Arama Kararı veya Yazılı Emir Bulunmaması
• Arama Kararı: CMK 119. madde uyarınca, ev araması için hakimden arama kararı alınması zorunludur. Bu karar olmaksızın yapılan ev aramaları usule aykırıdır.
• Gecikmesinde Sakınca Bulunan Haller: Arama kararı alınamayacak kadar acil bir durum varsa, Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile arama yapılabilir. Ancak yazılı emir alınmamışsa veya yalnızca sözlü talimatla arama yapılmışsa işlem hukuka aykırıdır. - Arama İşleminin Gerekçesinin Belirtilmemesi
• Arama kararında veya emrinde:
• Arama yapılacak yerin açıkça belirtilmesi,
• Hangi suçtan dolayı arama yapılacağı ve arama amacı (örneğin, suç delili aramak) açıkça yazılmalıdır.
• Bu gerekçeler belirtilmemişse, arama kararı eksik ve geçersiz sayılabilir. - Arama Sırasında Hazır Bulunması Gereken Kişilerin Eksikliği
• Arama sırasında:
• Ev sahibi veya bir yakınının aramada bulunması gerekir. Ev sahibi yoksa, komşu veya muhtar gibi bir kişi aramaya tanık olarak çağrılmalıdır.
• Bu kişilerin çağrılmaması veya işlem sırasında hazır bulunmamaları, işlemin hukuka aykırılığına neden olur. - Tutanağın Düzenlenmemesi veya Eksik Düzenlenmesi
• Arama işlemi sonunda, arama tutanağı düzenlenmelidir. Tutanakta:
• Aramaya katılan görevlilerin kimlikleri,
• Arama sırasında ele geçirilen eşyalar veya deliller,
• Aramaya tanıklık eden kişilerin imzaları bulunmalıdır.
• Tutanakta eksiklikler veya yanlışlıklar varsa, bu durum işlemi tartışmalı hale getirebilir. - Gece Yapılan Aramalar
• CMK’ya göre, gece vakti ev araması yapılması genel olarak yasaktır. Gece araması yapılabilmesi için, arama kararında veya savcının yazılı emrinde bunun açıkça belirtilmesi gerekir.
• Eğer bir suçüstü durumu veya çok acil bir hal yoksa, gece yapılan aramalar hukuka aykırıdır. - Kolluk Görevlilerinin Yetkisizliği veya Fazla Zor Kullanımı
• Yetkisiz Kolluk: Aramayı yapan kolluk görevlilerinin, yetkili makamdan emir alıp almadığı kontrol edilmelidir. Yetkisiz kişilerce yapılan işlemler geçersizdir.
• Zor Kullanma: Arama sırasında gereksiz güç kullanılması, eşyaların zarar görmesi veya kişilere baskı yapılması gibi durumlar hukuka aykırıdır. - Arama Sırasında Avukat Bulunmasına Engel Olunması
• Şüpheli veya müdafi, ev araması sırasında hazır bulunabilir. Müdafinin aramaya katılma talebi reddedilirse, bu durum da usule aykırılık oluşturur. - Keyfi ve Genişletilmiş Arama
• Arama kararı veya yazılı emir, yalnızca belirli bir yeri veya belirli bir suçla ilgili arama yapılmasını kapsar.
• Örneğin: Karar yalnızca ev içinse, başka bir yer (örneğin, garaj veya araç) aranamaz.
• Arama kapsamının keyfi olarak genişletilmesi usule aykırıdır. - Arama Öncesi Hakların Bildirilmemesi
• Evde arama yapılacak kişiye:
• Aramanın amacı,
• Arama kararının veya emrinin varlığı,
• Hakları (örneğin, bir avukata haber verme hakkı),
açıkça bildirilmelidir. Bu bilgilendirme yapılmadan yapılan aramalar hukuka aykırı hale gelir. - Hukuka Aykırı Elde Edilen Deliller
• Arama sırasında usule aykırılıklar varsa, bu şekilde elde edilen deliller, CMK 206 ve 217. maddeler gereği hukuka aykırı delil sayılır ve yargılamada kullanılamaz.
Sonuç
Eğer bir ev aramasında yukarıdaki usule aykırılıklardan biri veya birkaçı mevcutsa:
1. Arama Tutanaklarına İtiraz: Tutanakta usulsüzlükleri belirtin.
2. Delil Yasakları Talebi: Hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin dosyadan çıkarılmasını mahkemeden talep edin.
3. Şikayet ve İtiraz: Usulsüz arama yapan kolluk görevlileri hakkında suç duyurusunda bulunabilirsiniz.
Bu tür durumlarda, hem tutanaklara doğru itirazda bulunmak hem de hukuki süreçte delil yasaklarını işletmek önemlidir.