İstinaf
Madde 272 – (1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.
(2) Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.
(3) Ancak;
a) (Değişik: 31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,[103]
b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,
c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,
Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17 md.) Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
Türk Ceza Kanunu Madde 272, istinaf yolunu düzenleyen temel hükümlerdendir ve bir ceza yargılamasında ilk derece mahkemesi kararlarına karşı itiraz mekanizmasının nasıl işlediğini açıklar. Maddede yer alan hükümleri şu şekilde açıklayabiliriz:
1. Genel Kural: İlk Derece Mahkemesi Kararlarına Karşı İstinaf
• İlk derece mahkemelerinin (örneğin asliye ceza veya ağır ceza mahkemeleri) verdiği hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
• İstinaf başvurusu, kararın hukuka uygun olup olmadığının bölge adliye mahkemesi (istinaf mahkemesi) tarafından yeniden incelenmesini sağlar.
Özel Durum: Eğer hüküm, 15 yıl ve daha fazla hapis cezasını içeriyorsa, bu tür kararlar için tarafların başvurusu gerekmeden, bölge adliye mahkemesi tarafından re’sen (kendiliğinden) incelenir.
2. Hükümden Önceki Kararlara Karşı İstinaf
• İlk derece mahkemesi, dava sırasında hükümden önce bazı kararlar verir (örneğin, delil toplama ya da tahliye taleplerine ilişkin kararlar).
• Bu kararlara karşı hüküm anında, hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir. Bu sayede, hükümle bağlantılı olan ara kararlar da istinaf incelemesine dahil edilmiş olur.
3. İstinafa Başvurulamayacak Kararlar (İstisnalar)
Aşağıdaki durumlarda istinaf yoluna başvurulamaz:
a) 15.000 Türk Lirası ve Altında Kalan Adli Para Cezaları
• Hapis cezasından çevrilmiş olanlar hariç, sonuç olarak belirlenen 15.000 TL ve daha düşük adli para cezalarına ilişkin mahkûmiyet kararları istinaf edilemez.
• Amaç, bölge adliye mahkemelerinin iş yükünü azaltmak ve önemsiz sayılabilecek cezalarda doğrudan kesinleşmeyi sağlamak.
b) Üst Sınırı 500 Günlük Adli Para Cezası Gerektiren Suçlardan Beraat Kararları
• Eğer bir suçun kanunda öngörülen üst sınırı yalnızca 500 günlük adli para cezasıysa ve sanık beraat etmişse, bu beraat kararına karşı istinaf yoluna gidilemez.
c) Kanunda Kesin Olduğu Belirtilen Hükümler
• Kanunlar, bazı durumlarda verilen kararların kesin olduğunu özel olarak düzenlemiştir. Bu tür kararlar için de istinaf yolu kapalıdır.
4. İstinafa Kapalı Hükümlerin Hukuki Sonucu
• Ek cümleye göre: İstinafa kapalı olarak verilen bu kararlar, daha sonra tekerrür (sanığın sabıka kaydındaki önceki mahkûmiyetlerin cezasını artırıcı bir etkisi) için esas alınamaz.
• Yani, bu kararlar sanığın aleyhine ağırlaştırıcı bir sonuç doğurmaz.
Hükmün Uygulamalı Yorumu
Örnek 1:
Bir kişi, 13.000 TL adli para cezasına mahkûm edildi. Bu ceza, hapis cezasından çevrilmemişse ve doğrudan adli para cezası olarak verilmişse, bu karara karşı istinaf yoluna gidilemez. Ancak ceza 16.000 TL olsaydı, istinaf yolu açık olurdu.
Örnek 2:
500 günlük adli para cezasını gerektiren basit bir hakaret suçundan sanık beraat etti. Bu beraat kararına karşı müşteki istinaf başvurusu yapamaz.
Örnek 3:
Bir kişi, 18 yıl hapis cezası aldı. Bu durumda, sanık istinaf yoluna başvurmasa bile bölge adliye mahkemesi bu kararı re’sen inceler.
Bu hükümler, ceza yargılamasında istinaf yolunun sınırlarını ve kapsamını belirlerken, hak ve yükümlülüklerin adil bir şekilde dengelenmesini amaçlar.
